"Nadmierne spożycie alkoholu może zaburzać równowagę jelit i ich prawidłowe funkcjonowanie" Dr Megan Rossi

Spożywanie alkoholu wpływa na funkcjonowanie organizmu^[1], a skala tego oddziaływania zależy od wielu czynników. Oto co warto wiedzieć na ten temat.

Jednym z pierwszych narządów reagujących na spożycie alkoholu jest mózg

Nie ma dwóch osób, które reagowałyby na alkohol identycznie, jednak większość zazwyczaj odczuwa jego wpływ już po kilku minutach. Gdy etanol przenika do mózgu, oddziałuje na substancje chemiczne i szlaki nerwowe, które odpowiadają za emocje, nastrój, odczuwanie przyjemności i bólu, a także za koordynację ruchową oraz oddychanie^[2].

Umiarkowane spożycie alkoholu może zmniejszać zahamowania i sprzyjać odprężeniu, lecz im większa ilość wypijanego alkoholu, tym silniej obniża on zdolność organizmu do prawidłowego funkcjonowania. Jeśli w krótkim czasie wypijesz dużą ilość alkoholu, możesz narazić się na utratę przytomności. W skrajnych przypadkach silne zatrucie alkoholem może prowadzić do śpiączki, a nawet zatrzymania oddechu^[3]. Wszystkie te reakcje są bezpośrednim wynikiem procesów zachodzących w mózgu.

Badania wykazały, że długotrwałe, intensywne i nadmierne spożywanie alkoholu może prowadzić do zmian w strukturze mózgu^[4]. W przeciwieństwie do wielu innych narządów mózg się nie regeneruje, dlatego powstałe uszkodzenia są trwałe. Między innymi z tego powodu picie alkoholu w młodym wieku jest wyjątkowo szkodliwe. Mózgi nastoletnich osób wciąż się rozwijają, spożywanie alkoholu może więc zaburzać tworzenie połączeń nerwowych, zwłaszcza tych odpowiedzialnych za uczenie się i pamięć^{[5, 6]}.

Niektóre badania pokazują, że u części osób starszych umiarkowane spożycie alkoholu może korzystnie wpływać na funkcje mózgu, wspierać procesy poznawcze i pamięć oraz spowalniać pogorszenie sprawności umysłowej związane z wiekiem^[7-9].

Te potencjalne korzyści nie dotyczą jednak wszystkich i spożywanie alkoholu nie powinno być traktowane jako działanie prozdrowotne. Tylko wykwalifikowany pracownik służby zdrowia może udzielić porady dostosowanej do indywidualnego sposobu spożywania alkoholu, stanu zdrowia i stylu życia. Osoby starsze mogą potrzebować indywidualnych wskazówek dotyczących spożywania alkoholu i jego wpływu na organizm.

Warto pamiętać, że wpływ alkoholu na zdrowie jest taki sam, niezależnie od tego, czy wybierzesz piwo, wino czy napoje wysokoprocentowe. Wszystkie oddziałują na mózg oraz inne narządy i układy w organizmie w podobny sposób, a skala tego wpływu zależy od ilości wypijanego alkoholu. Z punktu widzenia zdrowia każdy rodzaj alkoholu działa tak samo.

Wątroba jest głównym narządem odpowiedzialnym za rozkład i neutralizację alkoholu w organizmie

Wątroba jest częścią układu trawiennego i odpowiada przede wszystkim za rozkład większości spożywanego alkoholu^[21]. Etanol zawarty w napojach alkoholowych najpierw przekształcany jest w związek zwany aldehydem octowym, który jest toksyczny dla organizmu, dlatego szybko ulega dalszemu rozkładowi i zostaje wydalony z moczem.

Nadmierne spożycie alkoholu poważnie obciąża wątrobę i może ją uszkadzać^[22]. Enzymy wątrobowe są w stanie rozłożyć mniej więcej jednego drinka na godzinę. Jeśli pijesz więcej i szybciej, aldehyd octowy zaczyna się kumulować i utrzymuje się w organizmie dłużej, co prowadzi do uszkodzeń. U osób, które piją dużo przez dłuższy czas, rozwija się stan zapalny wątroby oraz marskość, w przebiegu której dochodzi do powstawania tkanki bliznowatej, co uniemożliwia wątrobie prawidłowe funkcjonowanie.

Wpływ alkoholu na wątrobę zależy również od innych czynników^[23]. Badania wskazują, że otyłość oraz przyjmowanie niektórych leków mogą dodatkowo obciążać wątrobę, nasilając stan zapalny i zwiększając jej podatność na toksyczne działanie aldehydu octowego. Jeśli martwisz się, jak picie alkoholu wpływa na Twoją wątrobę lub wchodzi w interakcję z lekami, najlepszym rozwiązaniem jest konsultacja ze specjalistą, który udzieli Ci rzetelnych i dopasowanych do Twojej sytuacji porad.

Wpływ alkoholu na serce różni się w zależności od sposobu picia oraz indywidualnych predyspozycji

Nadmierne spożycie alkoholu nie służy też sercu^[24]. Może wywoływać zaburzenia rytmu serca, czyli arytmię^[25], nawet po jednorazowym intensywnym spożyciu alkoholu. Być może obiło Ci się o uszy pojęcie „zespołu świątecznego serca”. To zaburzenie, w którym skoordynowana praca komór serca ulega rozregulowaniu po nadmiernym spożyciu alkoholu (i jedzenia), często podczas świątecznych spotkań i celebracji^[26]. Można wtedy odczuwać zawroty głowy, duszność i ogólne osłabienie. Powtarzające się epizody intensywnego picia zwiększają ryzyko długotrwałych problemów zdrowotnych, takich jak niewydolność serca czy udar mózgu^[27,28]. Osobom z niektórymi chorobami serca lub obciążeniem genetycznym może zostać zalecone całkowite unikanie alkoholu.

Mimo to badania prowadzone od wielu lat sugerują, że u części osób w średnim i starszym wieku umiarkowane spożycie alkoholu może działać korzystnie na serce^[28]. W porównaniu z osobami, które nie piją, osoby spożywające niewielkie lub umiarkowane ilości alkoholu mają niższy poziom cholesterolu oraz mniejsze odkładanie się złogów w naczyniach krwionośnych^[29], co obniża ryzyko chorób serca i udaru. Ta zależność nie dotyczy jednak wszystkich w równym stopniu. Wpływają na to także inne czynniki, takie jak wiek, płeć i ogólny stan zdrowia. Nawet niewielkie ilości alkoholu mogą być ryzykowne dla osób przyjmujących określone leki lub cierpiących na inne schorzenia.

W ostatnich latach część naukowców zaczęła kwestionować korzyści umiarkowanego picia dla zdrowia serca, zwracając uwagę na możliwe ograniczenia w kluczowych badaniach^[30-32]. Wśród naukowców nie ma jednak wątpliwości co do tego, jak nadmierne picie wpływa na serce. Spożywanie dużych ilości alkoholu jednorazowo lub przez dłuższy czas zwiększa ryzyko rozwoju chorób serca. Ponieważ wpływ alkoholu na organizm jest indywidualny, warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli masz pytania dotyczące spożywania alkoholu i jego wpływu na serce.

Alkohol wpływa na mikrobiom jelitowy, a nadmierne picie może nasilać stany zapalne w całym organizmie

Być może już wiesz, że zdrowe jelita wspierają nie tylko prawidłowe trawienie, ale także wpływają na układ odpornościowy (bo około 70% komórek odpornościowych znajduje się właśnie tam), pomagając zwalczać infekcje i chronić przed niektórymi chorobami, a także wspierając długowieczność, dobrostan psychiczny i wiele innych aspektów zdrowia. Chodzi tu o „mikrobiom jelitowy”, czyli ekosystem składający się z bilionów mikroorganizmów, które dbają o prawidłowe funkcjonowanie organizmu i są powiązane niemal z każdym układem oraz procesem zachodzącym w ciele.

Mikrobiom jelitowy odgrywa kluczową rolę w kontrolowaniu stanów zapalnych, a zaburzenie homeostazy (równowagi) jelit oddziałuje na wiele aspektów ogólnego zdrowia.

Nadmierne spożycie alkoholu jest jednym z głównych czynników prowadzących do zaburzenia, które sprzyja rozwojowi bakterii prozapalnych i osłabia bakterie o działaniu przeciwzapalnym^[11]. Krótkotrwałe skutki są łatwo zauważalne – możesz odczuwać zgagę, nudności lub mieć wymioty, wzdęcia albo biegunkę^{[12, 13, 14]}. Kac jest pierwszym i najbardziej oczywistym sygnałem stanu zapalnego po intensywnym piciu alkoholu.

W dłuższej perspektywie nadmierne picie zmniejsza różnorodność mikrobiomu jelitowego, zwiększając ryzyko wystąpienia zespołu nieszczelnego jelita oraz zespołu jelita drażliwego^{[15, 16]}. Powiązano je również ze zwiększonym ryzykiem chorób autoimmunologicznych, neurodegeneracyjnych oraz niektórych nowotworów^{[17, 18, 19]}. Wszystkie te problemy mają wspólne podłoże w osłabionej zdolności organizmu do zwalczania stanów zapalnych.

Dobra wiadomość jest taka, że mikrobiom jelitowy potrafi się odbudować. Można przywrócić mu równowagę, ograniczając spożycie alkoholu i modyfikując dietę z naciskiem na różnorodność produktów roślinnych, czyli to, co dr Megan Rossi (PhD, RD) nazywa „Super szóstką”. Są to owoce, warzywa, pełne ziarna, rośliny strączkowe, orzechy i pestki oraz zioła i przyprawy. Dieta uwzględniająca te składniki wspiera regenerację mikrobiomu^[20]. Każdy rodzaj alkoholu spożywany w nadmiarze nasila stan zapalny i może negatywnie wpływać na mikrobiom jelitowy.

Dr Megan Rossi (PhD, RD), założycielka The Gut Health Doctor, mówi: „Alkohol wchodzi w bezpośrednią interakcję z mikroorganizmami jelitowymi i może zmieniać ich unikalną kompozycję, co oznacza, że nawet kilka drinków za dużo potrafi zaburzyć funkcjonowanie jelit. Gdy równowaga mikroorganizmów ulega zaburzeniu, zmienia się także przepuszczalność jelit (czyli zwiększa się ich nieszczelność), nasila stan zapalny, pojawiają się problemy trawienne, a nawet zmiany w rytmie wypróżnień. Nie musisz całkowicie rezygnować z alkoholu, aby wspierać zdrowie jelit, lecz świadome decyzje mogą zrobić dużą różnicę. Zdrowiu jelit służą między innymi ograniczenie ilości alkoholu, przeplatanie go napojami bezalkoholowymi, dodanie mrożonych owoców leśnych do wody gazowanej zamiast słodkich lub dietetycznych mikserów do drinków, wybieranie napojów o wyższej zawartości polifenoli (czyli związków roślinnych lubianych przez mikrobiom jelitowy), takich jak czerwone wino, ciemne piwa czy whiskey z imbirem, unikanie picia na pusty żołądek, wsparcie mikrobiomu dietą bogatą w błonnik przed i po spożyciu alkoholu oraz odpowiednie nawodnienie. Ważne jest również, aby zwracać uwagę na sygnały płynące z organizmu i obserwować, jak jelita reagują po spożyciu alkoholu. Większa uważność i niewielkie zmiany w codziennych nawykach sprawiają, że można cieszyć się spotkaniami towarzyskimi, jednocześnie dbając o zdrowie jelit”.